یاد شهوق ها در نگارخانه برگ

گزارشی از دهمین نشست پژوهش هنر

نگارخانه برگ سازمان زیباسازی بعد از ظهر 14 اردیبهشت میزبان دهمین نشست پژوهشی هنر بود که این بار و در سال جدید با نام و یاد هنرمندان پیشگام هنر مدرن، زنده یادان چنگیز و رامیز شهوق ، کار خود را آغاز می­کرد. در این نشست ، که با همراهی نشریه تندیس و حضور علاقه­مندان برگزار می­شد پس از تلاوت قرآن، استاد نصرت الله مسلمیان، به عنوان اولین سخنران مجلس، ابعاد مختلف هنر و شخصیت استاد چنگیز شهوق را تحلیل و معرفی کرد: چنگیز شهوق جزو هنرمندانی بود که میتوان به آنها گفت. هنرمندان بسترساز. او در آثارش می­کوشید، مقوله­های مدرنیسم را به کار گیرد، لذا چنانچه شرایط زندگی و رشد هنری شهوق را در بیش از سال­های 30 و 40، که تا سال­های 50 هم ادامه پیدا می­کند، دنبال نماییم، متوجه می­شویم او جزو اولین هنرمندان نوگرایی است که سعی دارد مولفه­های مدرنیسم را در آثارش مطرح کند.
مسلمیان در ادامه گفت: فضای موجود در آن سالها کار خطیری را به گردن هنرمند می­گذاشت چون جامعه برای حفظ مسائل سنتی خود مقاومت می­کرد و در نتیجه، ارائه کارهای جدید به نوعی، خطر کردن محسوب می­شد. هنوز می­توان خاطراتی را شنید که در آن ایام، هنرمندان نوگرا در پایان بسیاری از جلسات خود، با درگیری و مخاطره مواجه بودند. به این اعتبار، مجسمه­هایی که شهوق در آن ایام ارائه می­کرد، از یک شهامت و جلسات بالا برخوردار بود. نباید فراموش کرد در این شرایط ، که همه چیز در مخالفت با هنرمند بود، تنها کسی می­توانست دوام بیاورد که به کارش ایمان داشته باشد.
این هنرمند و مدرس دانشگاه همچنین در ادامه افزود: در چنین وضعیتی برای طرح مسائل هنری و جستجوهای زیبایی شناسانه، جای کمی برای هنرمند باقی می­ماند و بخش زیادی از انرژی­­های یک آرتیست، صرف آن می­شد که چه طور موانع را پشت سر بگذارد. شهوق جزو نسل همین هنرمندان بود که با فدا کردن خودش و پیگیری آرمان­هایش، کوشش داشت راه را برای هنرمندان بعدی باز کند. نصرت الله مسلمیان در ادامه بحث خود به رویکردهای هنری مرحوم شهوق اشاره کرد و گفت : در زمانی که شهوق یک سمت و سوی فردی را در هنرش پیش می­گیرد، یک جو در جامعه حاکم است که هنر را به سوی هویت در هنر سوق می­دهد. لذا عنوان نمودن بحث فردی تا حدودی عمل شاقی به شمار می­آمد. شهوق در اینجا تجربه زیست خود را در مقابل هویت سطحی ، که هنرمندان سقاخانه­ای آن را علم کرده بودند، قرار می­دهد. مسلمیان در این خصوص و در انتهای سخنرانی خود به دیگر عملکردهای چنگیز شهوق نظیر تاسیس چندین نگارخانه، همراهی در راه­اندازی بی ینال نقاشی تهران ، ... اشاره کرد و افزود : شهوق استاد بازکردن راه در استفاده از مواد و مصالح بود و در این ارتباط جزو نخبه­ترین­ها به شمار می­آمد او از خطر کردن نمی­ترسید و بسیاری از موادی که امروزه هر مجسمه­ سازی متداول شده ، نظیر پلکسی گلاس و پلی استر ، به واسطه او مطرح شده است. وی افزود: شهوق ، مجسمه سازی آبستره را باب کرد که این نکته در آن ایام خیلی آوانگارد تلقی می­شد  و شاید هم به خاطر همین بود که از بسیاری افراد حتا روشنفکران آن زمان ناسازا شنید . شهوق در زمان خود افتخارات بسیاری کسب کرد ، اما کمتر دیده شد. او برنده جایزه نقدی بی­ینال دوم بود. مدال طلا و بورسیه ایتالیا را هم در بی­ینال پنجم گرفت. استاد دانشگاه تربیت مدرس و دانشگاه آزاد هم بود. در این مراسم  بنا بود که آقای حمید شانس هم به ایراد مقاله بپردازند که بدلیل بیماری حضور وی امکان­پذیر نشد لذا از جناب آقای مشهدی زاده درخواست شد در خصوص دوستی و ارتباط چندین و چند ساله خود با زنده­یاد شهوق به ایراد سخن بپردازد. عباس مشهدی­زاده در ابتدای سخنان خود به زندگی و شخصیت چنگیز شهوق اشاره­ای داشت و گفت:  پدر شهوق پوست دوز بود و مهارت غریبی در این کار داشت و با هنرمندی کار می­کرد. شاید توجه شهوق به مواد هم از همین منظر قابل قیاس باشد. دوستان به خاطر دارند، یک شب در غذایی که خورده بود، پوست ماهی را از ظرف جدا کرد، گویا تلالو پوست ماهی برایش جالب بود. لذا آن را نگه داشت و در یک تابلو با رنگ­های که می­شناخت ترکیب و کولاژ کرد و نتیجه بسیار خوبی گرفت. به گمان من ، این مسئله را از پدرش داشت که با پوست مار ، آثار جالبی پدید می­آورد. مشهدی زاده افزود: هیچ کس را به اندازه شهوق نمی­شناسم که آنتی سیستم وضد همه چیز باشد. برای مثال ، اگر کسی می­خواست در آتلیه­اش یک نظام خاص داشته باشد، او ضد این نظام بود. این روحیه آنتی­سیستمی از شهوق یک شخصیت متفاوت ساخته بود و بر خلاف ما ، که به این دنیای دیداری، عادت کرده­ایم، او رویه دیگری داشت و دنیا را به گونه­ای دیگر می­دید. لذا فاصله گرفتن او از مسئله فیگوراتیو تا حدودی از مسئله ناشی می­شد. مشهدی زاده در ادامه صحبت­های خود به اقدامات فرهنگی شهوق اشاره کرد و گفت: پس از انقلاب،  ما سعی کردیم یک حلالیت برای هنر مجسمه­سازی کثب کنیم . در این مسیر کامران کاتوزان بود که در قدم اول به شهرداری تفهیم کرد، بهتر است در پارک ملت مجسمه­هایی از مشاهیر علم و دانش ایران نصب شود، که پذیرفتند و در حدود پانزده مجسمه در آن مکان برپا شد. مشهدی زاده در ادامه به شخصیت اخلاقی چنگیز شهوق اشاره کرد و افزود : شهوق همیشه خوش خلق و خنده­رو بود و کمتر می­توانستی او را عصبانی ببینی اما هنگامی که صبوری­اش پایان می­گرفت، کوه هم جلو­دارش نبود. مشهدی زاده در پایان به رامیز شهوق پرداخت و گفت او برادر کوچکتر چنگیز بود . رامیز انسان بسیار با استعدادی بود، اما مانند برادرش آدم ضد سیستم نبود، با آداب زندگی می­کرد و مسئله آکادمیک را قبول داشت. رامیز آرامتر بود. و صد افسوس که از دنیا رفت. مواد و مصالحی که او در کارش استفاده می­کرد، حتی از برادرش هم پیشرو­تر بود. در انتهای این مراسم ، کلیپ کوتاهی از چنگیز شهوق ، تهیه شده از جانب سرکار خانم شاداب صدیقی، پخش گردید. پس از آن ، درهای نمایشگاه به روی حاضران مجلس باز شد و در آن آثار حجمی ، نقاشی، طراحی، عکس­ها و لوازم شخصی چنگیز و رامیز شهوق به نمایش درآمد.
گفتنی است، این نمایشگاه تا 5 خرداد ادامه دارد.

منبع : دو هفته نامه تندیس